ઓડિશાના ક્યોંઝર જિલ્લામાં 50 વર્ષનો એક પુરુષ કોથળામાં પોતાની મૃત બહેનનું હાડાપિંજર લઈ બેન્ક
જઈ પહોંચ્યો, કેમ કે બહેનનાં બેન્ક ખાતામાંની
રકમ મેળવવા માટે સાબિતી જોઈતી હતી કે, તેનું અવસાન થઈ ગયું છે.
અરેરાટી થઈ આવે એવી આ ઘટનાએ દેખાડી આપ્યું છે કે, સામાન્ય માણસની
સવલત માટે કામ કરતું તંત્ર નિયમો-પ્રક્રિયાની ઝંઝાળને પગલે કેટલી હદે સંવેદનાવિહિન
અને અમાનવીય બની ગયું છે. આ સાથે જ ગરીબી માણસને કેવો લાચાર બનાવી મૂકે છે,
એ બાબત પણ ઉજાગર થાય છે. ઓડિશાના આદિવાસી જિલ્લાની આ ઘટના ચોંકાવનારી
એ કારણસરથી પણ છે કે, રાજ્યના મુખ્યપ્રધાનનું તે મતદાર ક્ષેત્ર
છે. સોશિયલ મીડિયા પર આ ઘટનાનો વીડિયો વાયરલ થયા બાદ તંત્ર હરકતમાં આવ્યું. જો કે,
ઓડિશામાં આ પહેલાં પણ વાહનના અભાવે મૃતક પત્નીના મૃતદેહને અંતિમવિધિ
માટે ખભે નાખીને લઈ જવાની હૃદયદ્રાવક ઘટના બની હતી. એમ તો ક્યોંઝર જિલ્લાના જીતુ મુંડાની
મૃત બહેન કાલરા મુંડાનાં બેન્ક ખાતામાં માંડ 19,402 રૂપિયા જેટલી રકમ હતી, પણ અશિક્ષિત અને ગરીબ જીતુ માટે આ રકમ નોંધપાત્ર
ગણાય. આથી તેણે ઓડિશા ગ્રામીણ બેન્કની માલિપોસી ખાતેની શાખાની મુલાકાત લીધી,
પણ અહીં તેને જવાબ મળ્યો કે, જ્યાં સુધી ખાતાધારક
નહીં આવે, પૈસા નહીં મળે. કોઈએ જીતુની મનસ્થિતિ કે પરિસ્થિતિ
સમજવાનો પ્રયાસ પણ ન કર્યો. મૃતકનું ડેથ સર્ટિફિકેટ તથા જરૂરી દસ્તાવેજો લાવવાનું સમજાવવાની
તસ્દી કોઈએ લીધી નહીં અને જીતુને જે સમજાયું એ તેણે કર્યું. 26મી જાન્યુઆરીએ ગુજરી ગયેલી મોટી બહેનને
જ્યાં દફનાવાઈ હતી, ત્યાંથી હાડાપિંજર
થઈ ગયેલાં શરીરનું ધડ કોથળામાં ભર્યું અને પગ લટકતા રાખી એ શરીર ખભે નાખી તે બેન્કની
દિશામાં નીકળી પડયો. કેન્દ્ર સરકારે છેવાડાની વ્યક્તિને બેન્કિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડવાનો
સંનિષ્ઠ પ્રયાસ સફળ રહ્યો, પણ તેમાં જરાક માણસાઈ બેન્કના સ્ટાફે
ભેળવી હોત, તો આ પ્રયાસ સાર્થક ગણાત. ખાસ તો એ કારણથી કે,
ઓડિશાની જનજાતિઓમાં સાક્ષરતાનું પ્રમાણ માંડ 30 ટકા છે, એ જોતાં નિયમોના દાયરામાં રહીને જીતુને સમજાવીને
મદદ કરી હોત, તો માનવતાને શરમાવા જેવું ન થાત. બેન્કનો દાવો છે
કે, અમે જીતુને દસ્તાવેજો લાવવાનું કહ્યું હતું. જીતુનું કહેવું
છે કે મને કહેવાયું હતું કે, તમારી બહેન જીવે છે કે મૃત્યુ પામી
છે, એ સાબિત કરો. આ ઘટના પ્રકાશમાં આવતાં ઓડિશાના પ્રધાને સંબંધિત
વ્યક્તિ સામે કાર્યવાહી કરવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે અને જીતુનું કામ થઈ જશે,
એવી બાંહેધરી આપી છે. જો કે, આ ઉકેલ નથી. તંત્રને
પારદર્શક બનાવવા સાથે માનવીય બનાવવામાં આવે એ અત્યંત જરૂરી છે. જીતુને બહેનનાં ખાતામાંની
રકમ ઉપરાંત જિલ્લા પ્રશાસન તરફથી પણ આર્થિક મદદ મળી ગઈ છે, પણ
માનવતાનું માથુ શરમથી ઝૂકી ગયું એનું શું?
